Thu, 31 July 2014
 
Günel Avukatlık Bürosu







Yararlı Siteler
Untitled Document

Son Yasal Degisklikler

Aile hukuku kitab, nianlanma balkl 118. madde ile balyor. Burada daha ok ifade, dil dzeltmeleri yapld; fazla hkm deiiklii olmad. zerinde tartlan, retide ve yarg kararlarnda zerinde gr birlii salanamayan szckler tereddde yer vermeyecek ekilde daha net kaleme alnd. Ama ok ciddi bir deiiklik yaplmad nianlanma blmnde.

124. madde ile balayan evlenme, evlenme ehliyeti, evlenme engelleri, evlenme treninin dzenlendii blmde ise nemli deiiklikler yapld.

ncelikle, 124. maddede evlenme yayla ilgili deiiklik yapld. Daha nce bildiimiz gibi, erkek 17, kadn 15 yanda evlenebilirken; yeni Medeni Yasa hem erkek hem kadn ynnden evlenme yan 17 olarak belirledi. Kadn ve erkein eit olmas gerekliliinden yola klarak burada da farkl yalar ngrmeye gerek duyulmad.

Bir de, nceki yasann 88. maddesinde, yarg izniyle evlenme yan doldurmadan nemli durumlarda evlenme olana dzenlenmiti. 15 yan bitiren erkek ya da 14 yan bitiren kadnn hakim kararyla evlenmeye mezun klnmas mmkn olabiliyordu. Oradaki ikili ayrm da kaldrld ve hem kadn hem erkek iin olaanst durumlarda evlenme ya 16 olarak belirlendi.

Evlenme ya ile ilgili bu deiiklikten baka evlenme engelleri ile ilgili olarak da deiiklikler yapld. Bildiiniz gibi, nceki medeni kanunda da kesin evlenme engelleri ve bir de erteleyici evlenme engelleri sz konusuydu. Kesin evlenme engelleri, mevcut evlilik, yakn hsmlk, sezginlik gcnden yoksun olma ve akl hastal idi. Bunlar dndaki engeller kesin deildi.

zellikle, evlatlk ilikisinin kesin evlenme engeli olmamas bizleri hep rahatsz etmekteydi. Hatta, bizim Medeni Yasamza rnek aldmz svire Medeni Yasasnda bu konuda 1972'de deiiklik yapld ve evlatlk ilikisi kesin evlenme engeli haline getirildi. Ayrca evlatlkla evlat edinen arasndaki iliki de gerek anne baba ilikisi haline getirildi. imdi, svire'de bu yapldysa geleneksel ve toplumsal alkanlklarmz, dncelerimiz, bunun Trkiye'de ncelikle yaplmasn gerektiriyordu. te bu yasa ile o saland ve evlat edinme ilikisi kesin evlenme engeli haline getirildi. Yani, evlat edinenle evlatlk evlenirse, bu evlilik mutlak butlanla geersiz olacak. Bylece nceki mutlak/kesin evlenme engeline bir drdncs de eklenmi oldu.

ok nemli bir deiiklik de akl hastal bakmndan yapld. Akl hastal kesin engellerden idi. imdi de engel olmaktan kalkmad; ama deitirildi. Akl hastalnn engel tekil edip etmeyecei uzmandan sorulacak; engel tekil ediyorsa evlenme yasa sz konusu olacak, etmiyorsa kiilerin evlenmesine izin verilecek. Maddeyi yeniden dzenlerken "Akl hastalar, evlenmelerinde tbb saknca bulunmad resm salk kurulu raporuyla anlalmadka evlenemezler" hkmn koyduk. Yani byle bir rapor getirirlerse, evlenmelerine izin verilecek. Yeni Medeni Yasann 133. maddesinde yer alan bu hkm de nemli bir deiiklik olarak belirtilebilir.

Sh.3

"Evlenme treninin ekli" bal altnda 142. maddede bir dzenleme var. Aslnda trenle ilgili ama ok nemli bir hususa deiniyor bu madde. nceki yasa dneminde, ders kitaplarnda ya da retideki daha ayrntl incelemelerde tartma konusu olan bir ey vard: Acaba evlenme hangi anda kurulmu saylr? Diyelim ki nianlnn biri evet dedi, dieri diyemeden ld. Evlilik kurulmu olur mu? Ya da her iki nianl da evet dedi ama evlendirme memuru onaylamadan ld. Bu durumda ne olacak? Bu gibi tartmalara da aklk getirmek zere 142. maddede "Evlenme, taraflarn olumlu szl cevaplarn verdikleri anda oluur" hkm getirildi. Memur daha onaylamam, imzalamam, tanklara imzalatmam olsa dahi evlilik kurulmu saylacak. nk evlenme aile hukuku nitelikli bir akittir. Dier szlemelerde olduu gibi taraflarn karlkl ve birbirlerine uygun irade aklamalaryla kurulmu olur. Gerisi formalite veya brokratik ilem olarak kabul edilmelidir.

Nisbi butlan halleri ile ilgili olarak baz deiiklikler yapld. nceki Medeni Yasasnda, "ein nemli bir vasfnda hataya dme" olarak ifade edilen szckler tartma konusu idi. Ehemmiyetli bir vasf hatasndan sz ediyordu yasa. Bu konu daha anlalr ve "ehemmiyetli vasf hatas"ndan ne anlaldn ortaya koyacak biimde kaleme alnd 149 maddede. Bu maddede elerden birini hangi hallerde evlenmenin iptalini dava edebilecei belirtildi:

  1. evlenmeyi hi istemedii veya evlendii kiiyle evlenmeyi dnmedii hlde yanlarak bu evlenmeye raz olmusa,
  2. einde bulunmamas onunla birlikte yaamay kendisi iin ekilmez bir duruma sokacak derecede nemli bir nitelikte yanlarak evlenmise.

"vasfta hata"dan ne anlalmas gerektii de burada akla kavuturuldu. Her vasf hatas nisbi butlan nedeni saylmyor.

ncelikle, eer bu durumu bilseydi nianlsyla evlenmeyecek idi diyebileceimiz bir vasf hatas olmas gerekiyor. rnein; ecinsellik, uyuturucu mptelas olma vb.

Bundan baka, eski dzenlemede, yanlma, aldatma ve korkutma hallerinde alacak dava iin ngrlen 6 aylk ve 5 yllk srelerin zamanam m hak dm sresi mi olduu tartmalyd. Birbirine uymayan doktriner grler ve yarg itihatlar da vard. Bu aka hak dm sresi olduunu belirtilecek ekilde, balna da "hak drc sre" ifadesi konularak 152. maddede dzenlendi.

Evliliin genel hkmleri

Aslnda, Medeni Yasann tmnde yaplan deiikliklerin en nemli, en can alc ksm burada, evlenmenin genel hkmleri blmnde yapld. nk, kadn erkek eitliine, insan haklarna, gnn hukuk anlayna, hukukun temel ilkelerine aykr olduu sylenen, bu yzden eletirilen ve deitirilmesinin zorunlu olduu ifade edilen dzenlemeler ounlukla bu blmde yer alyor.

Neler deiti? Her eyden nce "koca birliin reisidir" szckleri kalkt. "Eler birlii beraberce ynetirler" ve sonraki maddelerde "birlikte temsil ederler" denildi. ocuklarn bakm, evin bakm, ocuklarn eitilmesi her ikisini de ait bir grev haline getirildi. Ortak konutu birlikte seecekler. Kadnn erkein konutuna bal olmas durumu kaldrld. Erkein konutu, kadnn konutu yerine artk aile konutu kavram getirildi ve bu aile konutunu birlikte semeleri ngrld. Hakl nedenlerle dier e ayr bir konut edinebilir. Ama bu konut, onun birlikte yaama ykmlln hibir zaman ortadan kaldrmaz. Bu, yalnzca birtakm hukuki ilemler ya da birtakm sonularn kolayca elde edilebilmesi iin getirilmi bir dzenleme; ama birlikte yaama zorunluluu, 185. maddenin 3. fkrasnda "eler birlikte yaamak zorundadr" denerek aka dzenlenmitir.

186. maddede "Eler oturacaklar konutu birlikte seerler. Birlii eler beraberce ynetirler. Eler birliin giderlerine gleri orannda emek ve malvarl orannda birlikte katlrlar" hkm getirildi. Borlardan da mteselsilen sorumlu olacaklar.

Yeni yasada, kadnn evde kalarak, ev ilerini grme, kocaya, eve ocuklara bakma yoluyla harcad emek evlilik birliine mali katk olarak deerlendirildi. Bunun sonucu olarak, temsil ile ilgili hkmlerde de nemli deiiklikler yapld. 188. maddeye gre "Elerden her biri, ortak yaamn devam sresince ailenin srekli ihtiyalar iin evlilik birliini temsil eder."

Eskiden evlilik birliini koca temsil ederdi. Kadn ancak ufak tefek alveriler, mutfak alverii, temizlik, amar vs. iin lazm olan eylerin satn alnmas gibi basit ilerde "anahtar selahiyeti" denen snrl bir yetkiye sahipti. Anahtar yetkisi denen ey, mutfakla, gnlk yaamla ilgili yetki. Ama kadn erkek eitlii ve insan haklar, ayrca evlilik birliinin yrtlmesindeki katk paylar gz nnde tutulduu zaman, bu artk gnmzde uygulanacak bir ilke olmaktan km durumdadr.

Ayn maddenin 2. fkrasnda yer alan "ailenin dier ihtiyalar iin elerden biri evlilik birliini ancak u hallerde temsil edebilir" hkmnn kart kavramndan ortaya kan u: srekli ihtiyalar iin her biri bireysel olarak temsil edebilir. Srekli ihtiyalar dndaki ihtiyalar, olaanst ihtiyalar iin elerden biri tek bana temsil edemez. rnein, eve yeni mobilya ya da otomobil almak, pahal bir geziye kmak gibi nemli saylacak ihtiyalarda eler birlikte temsil edecekler. Peki, bu, ilerin yrtmnde bir kilitlenmeye neden olmaz m? te bunu nlemek iin komisyon, baz durumlarda srekli ihtiyalar dndaki ihtiyalardan da olsa elerden sadece birinin o ilemi yapabileceine ilikin bir dzenleme getirdi.

Buna gre:

  1. dier e ya da hakl sebeplerle hakim tarafndan yetkili klnmsa" bu durumda onun yapt iler her ikisini de balayacak. Borlar sz konusuysa her ikisi de mteselsilen sorumlu olacak.
  2. Birliin yarar bakmndan gecikmede saknca bulunur ve dier ein hastal, baka bir yerde olmas veya benzeri sebeplerle rzas alnamazsa,

Bunu takip eden 189. madde ise sorumluluu dzenliyor. Madem temsil birliktedir, her ikisi de yetkiyi paylayorlar, o halde, evlilik birliini temsilen yaplan ilemlerden doan borlardan da ayn ekilde birlikte sorumlu olmaldrlar.

192. maddede elerin meslek ve sanatla uramas, yani iini yapmas, almas dzenlenmi. Bu dzenleme alma zgrlnn zne uygun bir dzenleme. Zaten eski yasadaki 159. madde Anayasa Mahkemesi tarafndan yrrlkten kaldrlmt; ancak uygulamada davalamalar, ihtilaflar sz konusu oluyordu. Bu da giderildi.

Aile konutu bal tayan 194 madde, ayn ekilde bir ein eylem ve ilemlerine kar dier ein korunmas amacyla getirildi. 194. madde 1. fkrasna gre; "Elerden biri, dier ein ak rzas bulunmadka, aile konutu ile ilgili kira szlemesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu zerindeki haklar snrlayamaz."

rnein, erkein bir dairesi var ve ailenin orada oturmas zglendi, birlikte oturuyorlar. Daha sonra aralarnda srtme kt ve adam "ben seni gecekonduda bir gz evde srndreyim" diyerek evini satt. Bu durumda kadn ve ocuklar byk zarara urayacak. te 194. madde ile bunun nne geilmek istendi.

E, dierinin izninin almadan aileye tahsisi ettii konutunu devredemez veya kira yoluyla kullanlyorsa dier ee danmadan kira szlemesini feshedemez, ya da ev zerinde bir takm snrl ayni haklar kuramaz. Skna ya da intifa hakk gibi haklar da dier ee zarar verici ilemler olduundan, aile konut zerinde bu durumu sarsc haklar kuramaz. Konutun sahibi olan veya konutu kiralayan e bu ilemler iin dier ein ak rzasn almak zorunda.

kinci fkraya gre; "rzay salayamayan veya hakl bir sebep olmadan kendisine rza verilmeyen e, hkimin mdahalesini isteyebilir." Zaten hakimin evlilik birliine mdahalesi istemeye ynelik hkmler var yasada. Bu konuda zel bir yetki verilmi.

nc fkraya gre; "Aile konutu olarak zglenen tanmaz maln maliki olmayan e, tapu ktne konutla ilgili gerekli erhin verilmesini isteyebilir." Bu erh "aile konutu olduu" erhidir. Bir nc kii bu konutu almaya niyetlendiinde, bunun aile konutu olduunu bilecek ve dier ein izni olmadan yapt devralma ileminin dier ein izin verecei belli oluncaya kadar askda ve izin vermezse tamamen geersiz olacan dnerek bu ilemi yapmaktan vazgeebilecek.

Drdnc fkrada, bununla balantl bir dzenleme var. Bu, byk lde koruma salayan yeni bir dzenleme. "Aile konutu elerden biri tarafndan kira ile salanmsa, -yani konut elerden birine ait deil- szlemenin taraf olmayan e, kiralanana yapaca bildirimle szlemenin taraf haline gelir ve bildirimde bulunan e, dieri ile mteselsilen sorumlu olur." Burada ok nemli ve Borlar Hukuku genel ilkelerine aykr bir dzenleme getirildiine tank oluyoruz. Evlilik birliinin ve dier ein korunmas pahasna yasa koyucu bu istisnay ngrmtr. Szlemede imzas bulunmayan taraf, tek yanl bir bildirimle taraf haline geliyor. Herhangi bir davaya v.s. gerek yok. Bu bildirimin kiralayana ulamasyla hukuki sonular o andan itibaren douyor. Bunun sonucu olarak, gerek tahliye davas almas, gerek tahliye taahhd verilmesi ve gerekse kiralananla ilgili dier ilemlerde iki e birlikte hareket edecekler. Elerden birinin rzas hilafna dier ein yapt ilem geerli olmayacak.

Byle tek bana bildirimde bulunmakla szlemenin taraf olma durumu, szleme zgrl, irade zerklii ilkelerine uymayan ve yasayla getirilen bir taraf olma hakk. Sadece taraf olup bir takm yetkiler kazanm olmakla kalnmyor, ayn zamanda kira ilikisinden doan borlardan da mteselsilen sorumlu saylyor.

195. maddede, evlilik birliinin korunmas bakmndan hakimin mdahalesini isteme hakkn dzenliyor. Eskiden elerden birinin talebiyle denilirken, imdi, evlilik birliine ilikin nemli bir konuda uyumazla dlmesi halinde eler ayr ayr veya birlikte hakimin mdahalesini isteyebilirler.

196. maddeye gre "elerden birinin istemi zerine hakim ailenin geimi iin her birinin yapaca parasal katky belirler." Elerin her ikisi de katkda bulunacak elbette; ancak kimin ne kadar katkda bulunaca hususunda anlamazlk kt takdirde, katlma orann hakim belirler. Hakim bu oran belirlerken, sadece kazandklar miktar gz nnde bulundurmayacak. zleyen fkrada yle bir hkm var; "ein ev ilerini grmesi, ocuklara bakmas, dier ein iinde karlksz almas, katk miktarnn belirlenmesinde dikkate alnr." Kadn darda alp gelir elde etmiyor ama ev ilerini yapyorsa, bir gndeliki altrm olunsayd ayda ne kadar para harcanacak idiyse bunun hesaplanmas gerekir.

nemli bir husus da ein iinde karlksz almas. Bu durumda ein iyerinde harcanan emek de katk saylacaktr. Bu her kapsamdaki iyerinde sz konusu olabilir

Bunlar belirlemek kolay deildir; ancak bilirkiiye tespit ettirilecektir. Ailenin geliri, ein yaam dzeyi, ne ekilde yardmc olduu, ein iyerinde harcad emein karln bilirkii rahatlkla belirleyebilir. rnein, bir bakasnn istihdam edilmesi durumunda ne denecei bilirkii tarafndan belirlenebilir. Bir de evin gnlk ileri iin rayi gndelik creti belirlenir. Ayrca ocuklara, kocaya bakmas v.s. iin ka liralk bir emek sarf edildii tespit edilir.

Yeni dzenlemede, elerden birinin ykmllklerine uymamas halinde hakimin mdahalesini isteme yetkisi getirildi. Bu durumda da katlma miktarlarn hakim belirleyecek. Burada, genel olarak evin giderlerine katlma dnda tedbir alnmasn gerektiren olaanst bir durum sz konusu. rnein, anlamazlk ktnda ve eler arasnda evlilik birliinin korunmasn gerektiren tedbirler almak gerektiinde, 198 madde hakime takdir yetkisi brakm.

Sh.4

199. madde elerin tasarruf yetkilerinin kstlanmas bakmndan yeni bir dzenleme getiriyor. Bu maddeye gre; "Ailenin ekonomik varlnn korunmas veya evlilik birliinden doan mal bir ykmlln yerine getirilmesi gerektirdii lde, elerden birinin istemi zerine hkim, belirleyecei malvarl deerleriyle ilgili tasarruflarn ancak onun rzasyla yaplabileceine karar verebilir.

Hkim bu durumda gerekli nlemleri alr.

Hkim, elerden birinin tanmaz zerinde tasarruf yetkisini kaldrrsa, re'sen durumun tapu ktne erhedilmesine karar verir."

   
Copyright Günel Avukatlık Bürosu